Gazeteciler için dijital delil Açıklama silindi, sözler geri alındı. Kaydınız yerinde duruyor.

Bu araçlar aynı işi yapmaz, birlikte kullanılır. 2026'da öne çıkan araçlar:

• Wayback Machine (Internet Archive): ücretsiz, okurun açabileceği herkese açık bağlantı.
• archive.today / archive.ph: ücretsiz, herkese açık anlık kopya bağlantısı.
• perma.cc: akademik ve hukuki yayınlarda kullanılan kalıcı atıf bağlantısı.
• Hunchly: uzun araştırmalarda tarama geçmişini sürekli kaydeden araştırma günlüğü.
• Page Vault: hukuk hizmetlerine yönelik sayfa kaydı.
• ProofSnap: Chrome ve Edge eklentisi. Her kayıt, SHA-256 hash'leri, RSA-4096 imzalı manifest, delil zinciri ve köken sertifikası içeren bir ZIP paketidir. Professional planından itibaren ve SnapPack ile Bitcoin OpenTimestamps damgası; Enterprise, Company, eIDAS SnapPack ve Video SnapPack ile eIDAS nitelikli zaman damgası eklenir.

Önerilen iş akışı: haberdeki okur bağlantısı için Wayback Machine veya archive.today, uzun araştırmalarda günlük için Hunchly, yayın kuruluşunun dosyasında saklanacak ve avukata teslim edilecek paket için ProofSnap.

Gördüğünüz anda kaydedin, silindikten sonra değil. Gündem olan paylaşımlar, açıklamalar ve yönetici duyuruları birkaç saat içinde silinebilir. Silinen tweetleri görmek için çoğu zaman Wayback Machine gibi arşivlere bakılır; arşivde kopya yoksa, bağlantı 404 hatası verdiğinde içeriğin var olduğunu yalnızca paylaşım yayındayken yaptığınız kayıt gösterir.

Önerilen adımlar:
(1) Paylaşımın kendi bağlantısını (X, Instagram, TikTok, Facebook, Threads, Bluesky, LinkedIn, YouTube) Chrome veya Edge'de açın. Gizli (kilitli) bir hesaba ait paylaşımı yalnızca hukuka uygun erişiminiz varsa kaydedin.
(2) ProofSnap'e tıklayın. Eklenti tam sayfa ekran görüntüsünü, tarayıcının oluşturduğu sayfa HTML'ini, sayfa metnini, URL'yi, DNS sonuçlarını, HTTP yanıt başlıklarını ve NTP zamanını kaydeder, her dosyanın SHA-256 hash'ini hesaplar ve manifesti RSA-4096 ile imzalar. Paket delil zincirini ve köken sertifikasını da içerir.
(3) Haberde okura bağlantı vermek isterseniz aynı URL'yi Wayback Machine'e (web.archive.org) veya archive.today'e de kaydedin.
(4) ZIP dosyasını haber dosyanızda saklayın; bir dava açılırsa yayın kuruluşunun avukatına teslim edin.

Önemli: paylaşım zaten silinmişse ve elinizde yalnızca daha önce alınmış ekran görüntüleri varsa (sizin ya da bir muhbirin), bunları ProofSnap'in dosya sertifikalandırma özelliğiyle mühürleyebilirsiniz. Plana göre eklenen zaman damgası, dosyanın en geç hangi anda var olduğunu gösterir. En güçlü kayıt yine de paylaşım yayındayken yapılan kayıttır.

Tek başına tartışmaya açıktır. Telefonla ya da bilgisayarla alınmış bir ekran görüntüsünde bütünlüğü gösteren bir mekanizma yoktur: hash değeri, imza veya zaman damgası bulunmaz. Tweet ekran görüntüleri basit araçlarla taklit edilebildiği için karşı taraf kolayca montaj iddiasında bulunabilir. ProofSnap paketi ise yakalama anında her dosyanın SHA-256 hash değerini, RSA-4096 imzalı manifesti, sayfanın HTML'ini ve meta verilerini (URL, DNS, HTTP yanıt başlıkları, NTP zamanı) birlikte saklar; plana göre eklenen zaman damgası paketin en geç hangi anda var olduğunu gösterir. Avukat ve bilirkişi bu değerleri yeniden hesaplayarak kontrol edebilir.

Atıf yapılabilir delil, haberde okurun açabileceği bağımsız bir arşiv bağlantısıyla gösterilen ve aynı zamanda yayın kuruluşunun kendi dosyasında hash'li, imzalı bir kopyası saklanan web içeriğidir.

Üç özelliği vardır:
(1) Okur görebilir: atıf bağlantısı, okuru herkese açık bir arşive (Wayback Machine, archive.today) yönlendirir.
(2) Bütünlüğü denetlenebilir: SHA-256 hash'leri ve RSA-4096 imzası manifestin bütünlüğünü gösterir; zaman damgası (OpenTimestamps veya eIDAS) paketin en geç hangi anda var olduğunu kanıtlar ve sonradan yapılan değişikliğin fark edilmesini sağlar.
(3) Yakalama koşulları belgelenmiştir: köken sertifikası, kaydın hangi ortamda ve nasıl yapıldığına ilişkin sezgisel kontrolleri listeler.

Neden önemli: bir haber kişilik hakları iddiasıyla dava konusu olduğunda tartışma çoğu zaman neyin ne zaman yayımlandığı ve kaydın sonradan değiştirilip değiştirilmediği noktasında düğümlenir.

ProofSnap paketi bir dosyadır; Wayback Machine bağlantısı gibi doğrudan bağlantı olarak verilemez. Önerilen atıf akışı: (1) ProofSnap ile kaydedin ve haber dosyanız ile yayın öncesi hukuki inceleme için ZIP paketini oluşturun; (2) aynı URL'yi Wayback Machine'e (web.archive.org) veya archive.today'e kaydedip herkese açık bağlantıyı alın; (3) haberde okur için bu arşiv bağlantısını kullanın, isterseniz haberde, doğrulama için bir kopyanın dosyada saklandığını belirtin; (4) haber dava konusu olursa veya kaydın doğrulanması istenirse ProofSnap paketini avukata teslim edin. Paketteki SHA-256 manifest, RSA-4096 imza, zaman damgası ve delil zinciri, herkese açık arşivin erişilebilirliğinden bağımsız olarak incelenebilir. Herkese açık arşiv okur içindir; ProofSnap paketi dosyanız ve avukatınız içindir.

Herkese açık arşiv kaydı, bir sayfanın belirli bir anda arşivlendiğini gösteren yararlı bir kaynaktır ve okur için idealdir. Kaydı ise arşiv hizmeti tutar: size teslim edilen, her dosyanın SHA-256 hash değerini, imzalı manifesti, DNS sonuçlarını, HTTP yanıt başlıklarını ve delil zincirini içeren bir paket yoktur; oturum açılarak görülen içerik de arşive girmez. Bu yüzden haber merkezleri iki kaydı birlikte kullanır: okur bağlantısı için herkese açık arşiv, haber dosyası ve avukat için ProofSnap paketi. Paketin dava dosyasına nasıl sunulacağına yayın kuruluşunun avukatı karar verir.

ProofSnap paketi Türk yargılamasında elektronik delil olarak sunulabilir. Böyle bir davada tartışma çoğu zaman neyin ne zaman yayımlandığı ve kaydın sonradan değiştirilip değiştirilmediği noktasında düğümlenir. ProofSnap sayfanın kayıt anındaki hâlini ekran görüntüsü, HTML, metin ve meta verilerle saklar. SHA-256 hash'leri ve RSA-4096 imzası manifestin bütünlüğünü gösterir; zaman damgası (Professional planından itibaren ve SnapPack ile OpenTimestamps; Enterprise, Company, eIDAS SnapPack ve Video SnapPack ile eIDAS nitelikli zaman damgası) paketin en geç hangi anda var olduğunu kanıtlar. Uyuşmazlık bir AB üye devletinin mahkemesinde görülecekse eIDAS nitelikli zaman damgası ayrıca önem kazanır. Paketin dava dosyasına nasıl sunulacağına yayın kuruluşunun avukatı karar verir.

Sessiz düzenlemeler, yani başlık, spot, alıntı veya kaynak gösterme üzerinde düzeltme notu düşülmeden yapılan değişiklikler, gazetecilikte sık karşılaşılan bir sorundur. İlk sürüm yayındaki sayfadan kaybolur; o anda kaydetmediyseniz değişikliği gösteremezsiniz. Çözüm basittir: haberi, basın bültenini veya paylaşımı okuduğunuz anda, alıntılamadan ya da ona dayanmadan önce kaydedin. Metin sonradan değişirse ProofSnap paketiniz, sayfada o anda ne yazdığının kaydıdır. Paketi alan herkes (avukat, teyit ortağı, okur temsilcisi, düzenleyici kurum) hash'leri ve imzayı paketteki betiklerle denetleyebilir; zaman damgası, kaydın en geç hangi anda var olduğunu gösterir. İyi uygulama: alıntılayacağınız veya dayanacağınız her kaynak sayfayı rutin iş akışınızın parçası olarak o anda kaydedin.

Teyitçiler ProofSnap'i doğrulama sürecinin saklama adımı olarak kullanır: (1) tespit: iddiayı sosyal medya takibi, OSINT araçları veya ihbar kanallarıyla bulun; (2) saklama: iddiayı, karşı iddiaları, özgün kaynakları ve destekleyici belgeleri bulduğunuz anda, iddia sahipleri geri adım atmadan ProofSnap ile kaydedin; (3) doğrulama: olağan teyit çalışmasını yapın (çapraz kontrol, kaynak doğrulama, uzman görüşü); (4) yayın: teyit yazınızda herkese açık arşiv bağlantısını (Wayback Machine veya archive.today) verin, ProofSnap paketini dosyanızda saklayın; (5) yeniden doğrulama: teyit sonradan tartışılırsa ProofSnap paketi, kontrol ettiğiniz anda ne söylendiğini gösterir.

Evet, hukuka uygun erişiminiz varsa. ProofSnap, Chrome ve Edge için bir masaüstü eklentisidir ve tarayıcı oturumunuzun ekranda gösterdiğini kaydeder: abone olduğunuz ücretli haber siteleri, oturum açılarak erişilen basın bülteni dağıtım servisleri, aboneliğe bağlı veri tabanları ve yayın kuruluşunuzun hukuka uygun erişimi olan diğer kapalı içerikler. Oturum sizin oturumunuzdur; ProofSnap ödeme duvarını aşmaz ve veri kazıma yapmaz. Not: kayıt sizin delil dosyanız ve hukuki savunmanız içindir; ücretli içeriğin yeniden yayımlanması kaynağın kullanım koşullarını veya telif haklarını ihlal edebilir; kurum dışında paylaşmadan önce yayın kuruluşunuzun avukatına danışın.

Delil zinciri ISO/IEC 27037 ilkelerine göre yapılandırılmıştır. Her ProofSnap paketi şunları içerir: (1) yakalama adımlarını hash zinciriyle kaydeden forensic_log.json; (2) cihaz bilgisi, NTP ile doğrulanmış zaman ve yakalama ortamını kaydeden chain_of_custody.json; (3) tüm dosyaların SHA-256 hash'lerini içeren manifest; (4) Professional planından itibaren ve SnapPack ile Bitcoin blok zincirine bağlı OpenTimestamps damgası; (5) Enterprise ve Company planlarında, eIDAS SnapPack ve Video SnapPack ile eIDAS nitelikli zaman damgası. Paketteki verify.sh ve verify.ps1 betikleri hash'leri ve imzayı ProofSnap'e ve bir hesaba ihtiyaç duymadan denetler; OpenTimestamps kanıtı açık kaynaklı ots istemcisiyle ayrıca doğrulanabilir.

Yalnızca Türkiye'yi ilgilendiren haberlerde çoğu zaman gerekmez; SHA-256 hash, RSA-4096 imza ve OpenTimestamps damgası çoğu iş akışı için gereken teknik kaydı sağlar. eIDAS nitelikli zaman damgasının tarih, saat ve veri bütünlüğüne ilişkin karinesi AB üye devletlerinin mahkemelerinde geçerlidir; haberle ilgili uyuşmazlık bir AB üye devletinin mahkemesinde görülecekse bu damga önem kazanır. Company planı kullanıcı başına ayda 5, Enterprise planı ($28.99/ay, yaklaşık 1.400 TL) ayda 10 eIDAS nitelikli zaman damgası içerir; eIDAS SnapPack ve Video SnapPack da bu damgayı sağlar.

Uzun süre doğrulanabilir kalacak şekilde tasarlanmıştır. eIDAS damgası olan paketlerde zaman damgası hizmetinin sertifika zinciri ve iptal bilgileri pakete eklenir; böylece doğrulama yıllar sonra da yapılabilir. Bu, gazetecilikte önemlidir: haberler yıllarca yayında kalır ve arşivin, onu oluşturan ekip ya da sistemler değiştikten sonra da doğrulanabilmesi gerekir. Bitcoin OpenTimestamps kanıtı, ProofSnap'in varlığından bağımsız olarak Bitcoin ağında korunur. SHA-256 ve RSA-4096 yaygın kabul görmüş kriptografik standartlardır. Doğrulama için paketteki betikler ve açık kaynaklı araçlar yeterlidir.